1. Նկարագրիր հարկահաններին:-
2. Առանձնացրու Մելիքի հրամանը՝ ուղղված իր ժողովրդին:-Կանչեցե՜ք, ասավ, իմ զորքը բոլոր.
3. Հազար հազար մարդ նորելուկ մանուկ,
4. Հազար հազար մարդ անբեղ, անմորուք,
5. Հազար հազար մարդ բեղը նոր ծըլած,
6. Հազար հազար մարդ նոր թախտից ելած,
7. Հազար հազար մարդ թուխ միրուքավոր,
8. Հազար հազար մարդ սիպտակ ալևոր,
9. Հազար հազար մարդ որ փողեր հընչեն,
10. Հազար հազար մարդ, որ թըմբուկ զարկեն…
11. Կանչեցե՜ք, թող գան, հագնեն զե՜նք, զըրա՜հ,
12. Կըռիվ տի գընամ ես Դավթի վըրա,
13. Սասունն ավիրեմ,
14. Հեղեղեմ, բերեմ։
16. Թվարկիր Դավթի հոր՝ Մհերի զենքերը:-Թուր կեծակին և վահան։
17. 16-18-րդ հատվածները սովորիր պատմել:

Հետաքրքրաշարժ հայոց լեզու

Գտիր թաքնված բառը․

• վագր, առյուծ, կապիկ, կատու-Կենդանի։
• կոնֆետ, տորթ, բլիթ-Քաղցրավենիք։
• ստեղնաշար, մկնիկ, լիցքավորիչ, էկրան-Համակարգիչ։
• վարդ, մանուշակ, շուշան, ձնծաղիկ-Ծաղիկ։
• արև, լուսին, աստղ-Երկինք

Գտիր ավելորդ բառը․

• ծիծեռնակ, կաչաղակ, բզեզ, ճնճղուկ։
• տանձ, սալոր, դդմիկ,խնձոր։
• մայր, տուն, եղբայր, տատիկ։
• հմայիչ, բարձր, ձյուն, սպիտակ։
• քամանչա, դաշնամուր, քանոն, ռետին։

Բացատրիր դարձվածքները․

• աչքը ջուր կտրել-երկար սպասել։
• սուր ճոճել-վախացնել։
• հոգին ավանդել-մահանալ։
• աչքի լույս-թանկարժեք։
• աչքի փուշ-ոչ հաճելի։
• լեզուն կապ ընկնել-լռել։
• լեղին ճաքել-վախենալ։

Բացատրիր նույնանուն բառերը․

• մարտ- մարտ-մարտ-ամիս-Մարտ-կռիվ։
• փող- փող-փող-երաժշտական գործիք-փող-գումար։
• շահ- շահ-շահ-եկամու ունենալ-շահ-թագավոր, արքա։
• մատ-մատ-մատ

Ավարտիր ասացվածքները․

• Ով աշխատի, նա կուտի։
• Հեռավոր սուրբը, զորավոր կլինի։
• Ճտերն աշնանն են հաշվում։
• Ծիծաղում է նա,ով ․վերջում է ծիծաղում։
• Փոս փորողը,ինքը կընկնի մեջը։

Մեր լեզվաբանները։ Անհայտ, հետաքրքիր փաստեր Հրաչյա Աճառյանի կյանքից։ Ներկայացնում է Անահիտ Տիգրանյանը

***
Աճառյանի մասին տեղեկություններ, նրա կյանքի մանրամասներն իմանալու ամենահավաստի ու հետաքրքիր աղբյուրը հենց լեզվաբանի հուշերն են: Կյանքի վերջին տարիներին, հիվանդ օրերին, նա իր հուշերը պատմել է, որոնք գրի են առել դուստրը, սիրելի ուսանողները: 1967 թ.-ին լույս տեսավ «Կյանքիս հուշերից» գիրքը: Գրքում ոչինչ չկա 1937 թվականի ձերբակալության մասին:

Տարիներ անց Աճառյանն ընկերական խմբում պատմել է, որ քննիչը Աճառյանին ստիպել է ապացուցել, որ իր կինը՝ Արյուսակը, եղել է ոչ թե լրտես, այլ եղել է հենց իր կինը: Աճառյանը բերել է բոլոր հնարավոր ապացույցները, սակայն քննիչը դրանք ոչ հավաստի է համարել: Այդ ժամանակ Աճառյանը հուսահատված բացականչել է. «Եթե իմ կինը չէր, ու՞մ կինն էր»:

***
18 լեզվով ազատ խոսող, «Լիակատար քերականություն  հայոց լեզվի՝ համեմատած 562 լեզուների», Արմատական բառարանի հեղինակը, ըստ ժամանակակիցների վկայության, չափազանց սրամիտ ու կատակասեր էր:

***
«Կյանքիս հուշերից» ինքնակենսագրության մեջ Աճառյանն ինքն էլ, հիշելով Կոմիտասի հետ Էջմիածնում անցկացրած տարիները, պատմում է, թե երկուսով որքան սիրում էին կատակել, բեմադրել Պարոնյանի գործերից զվարճալի կտորները:

***
Յուրաքանչյուր նոր բառ Աճառյանի հետաքրքրության տիրույթում էր: Հակոբ Ոսկերչունին 1930 թվականին պատմել է, որ Աճառյանը փողոցով անցնելու ժամանակ տեսնում է, որ երկու գյուղացի կռվում են: Մեկը, բազմաթիվ հայհոյանքների մեջ գործածում է մի անծանոթ բարբառային բառ: Աճառյանն իսկույն մեջ է մտնում.
-Խնդրեմ այդ հայհոյանքը մի անգամ էլ կրկնեցեք։

Աճառյանի ձեռագիրը։ Լուսանկարը՝ «Անեկդոտներ իմ մասին» գրքից՝

Շարունակելի…

Մեր բարբառները։ Ներկայացնում է Սամվել Մանուկյանը։

Բառեր Մարտունի քաղաքի բարբառով՝
առավոտ-լուսուն
առավոտյան-սաբախտան
կամաց-հուշիկ
հաց-խաց
հա-խա
հիմա-մկա
ինչու-հօրի
մեծ-ջոջ
նստած-նստուկ
կապած-կապուկ
ոնց ես-իմալ էս
ուր էս գնում-դորա կերթաս

Բառեր Արտաշատի բարբառով՝
գնում եմ-եթաս եմ
գալիս եմ-իկաս եմ
առու-հառու
գիշեր-քշեր
հաց-խաց
գլուխ-գլոխ
եկա-գալում եմ
գրպան-ջոբ
գուր-ճուր
նայել-շկամ
տղա-գյադա
կաթսա-ղազան
հարվածել-զարգել
հանել-խանել
դանակ-տանակ
համբուրել-պաքել

Ժամանակը հոսում է։ Տեքստը թվայնացրել և առաջարկում է կարդալ Անի Կարապետյանը։

«Երգը հոսում է», «Ծիծաղը վարակում է», «Տարիներն աննկատ ահում են»… Սրանք առաջին իսկ հայացքից հասկանալի սովորական, նույնիսկ ուշադրություն չգրավող փոխաբերություններ են: «Ժամանակը հոսում է» պատկերավոր արտահայտությունն էլ նույնպիսի բնական, «առօրեական» մի փոխաբերություն կարող էինք համարել բոլորս էլ, եթե նրա հիմքում հետաքրքրական մի պատմություն ընկած չլիներ: Դեռևս հին հույները ժամանակը չափում էին… ջրային ժամացույցներով: Նրանցից էլ առաջ մ. թ. ա. 26-րդ դարում, նման ժամացույցներ ունեին չինացիները: Դրանք ջրամբարների վրա ամրացված սարքեր էին, որոնք ժամանակի ընթացքն արձագանքում էին ջրի հոսքով: Հին հույն փիլիսոփա Պլատոնը (մ. թ. ա. 497-347) ջրային ժամացույցի այնպիսի մեխանիզմ էր ստեղծել, որ գոյություն ունեցող օդի շերտը ջրի ճնշման տակ որոշակի ժամի սվոցով դուրս էր գալիս և դրանով դառնում էր «զարթուցիչ», որ նրա աշակերտների ակադեմիա` առավոտյան պարապունքների հրավիրեր: Ջրային ժամացույցները հին հույները կոչում էին կլեպսյո`ւդրա=կլեպսի´դրա ( կլեպս « գողացված» + հյո´ւդոր կամ հի´դոր « ջուր »): Ի դեպ հուն. այս հի´դոր-ը հիդրո-ձևով հայտնի է բոլորիդ. բարդություններում հանդիպում է «ջրի, ջրային» իմաստով ( օրինակ` հիդրոհանգույց):
Եվրոպական լեզուները կամ ուղղակի հուն. կլեպսի´դրա բառն են վերցրել գործածել, կամ էլ կազմել են նրա հոմանիշը: Անգլիացիները, օրինակ, ասում են clepsydra [քլեփսիդրա]=clepsydrae [քլեփսիդրիի], կամ էլ water clock [ուո´թըը քլոք «ջրային ժամացույց»: Այսպես ուրեմն. ջրային ժամացույցի միջով ինչքան որ ջուր էր ամբարից «գողացվում»-հոսում, այնքան էլ ժամանակ էր անցած լինում: Եվ այդ է պատճառը, որ մարդկանց երևակայության մեջ նորին մեծություն ժամանակը պատկերանում էր ջրի կերպարանքով: Եվ դա է հենց, որ ծնունդ է տվել «Ժամանակը հոսում է» փոխաբերությունը: Բայց մի՞թե միայն դրան: Այն հեռավոր պատկերացման անգիտակցական վերհուշը չէ՞ արդյոք «Ժամանակն սպառվեց» արտահայտությունը ևս: Իսկ երբ Պարույր Սևա՞կն է ասում` «Շա՜տ ջուր է հոսել-անցել են արդեն տարիներ քանի» («Հիմա ողջն ասես մի հեքիաթ լինի…»): Գևորգ Էմի՞նը` «Ինչքա՜ն ջրեր են հոսել այդ օրից…» («Յոթ երգ Հայաստանի մասին»): Վահրամ Մավյա՞նը`«Վերջին անգամ զինք տեսած էի ասկե տասնամյակ մը առաջ: Շատ ջուրեր անցած էին օրերուն վրայեն»(«Եղբայր Հրայր»):
Մի բանից հետո շատ ջրեր են հոսել դարձվածքը, որ ունեն բազմաթիվ լեզուներ, պարզապես նշանակում է «շատ ժամանակ է անցել»:

1.Проверка заданий флешмоба

2. Проверочная, самостоятельная работа;

Прочитай текст. Раздели его на части. Озаглавь каждую часть.
Пичугин мост

Река Быстрянка

Сёма Пичугин рос тихим мальчиком. Как и все ребята, Сёма любил ходить в школу короткой дорогой
через речку Быстрянку.

Сёма Пичугин строет мост—

Моста там не было, поэтому ребятам запрещали ходить этой дорогой.
Вот и задумал Сёма Пичугин старую ветлу с этого берега на тот уронить. Топор у него был хороший.Нелёгким оказалось это дело. Только на второй день дерево упало и легло через реку. Теперь нужно было
обрубить ветки. Они цеплялись за ноги и мешали переходить речушку. Сёма обрубил ветки и приделал
перильца из жердей.

Мост Пичугин

Хороший мост получился. Так и стали называть его Сёминой фамилией — Пичугин
мост. Когда же ветла прогнила и ходить по ней стало опасно, настоящий мост перекинул. А название осталось прежнее. Прошло много лет. Теперь на этом месте большой мост с чугунными перилами.
А называют его по-прежнему.

Ответьте на вопросы
1.Почему мост называли Пичугиным?-Потому-что, он постоил этот мост.
2.Как ты думаешь, можно ли назвать Сёму полезным человеком?-Да.

3.Поясни своё мнение-Я думаю, что мост можно было построить из камней. С одной стороны он полезный человек. Он построил мост и благодаря ему дети могли идти короткой дорогой. С дугой стороны нет. Нету в его роботе не кокого смысла. Дерево прогнило и стало опасно по нём ходить.

1.Տեքստի բառերից 4-ում բաց թողած տառի փոխարեն  գծիկ է դրված: Լրացրո՛ւ բաց թողած տառերը և ներկիր որևէ գույնով:-Աշխարհի, մարդիկ, թագավորները, անարդար։

2.Տեքստում ընդգծի՛ր Եզոպոսից մեզ հասած տեղեկությունները:-Լեզուն, աշխարհի ամենալավ և ամենավատ բանն է։

3.Որպես աշխարհի լավ բան, Եզոպոսն ընտրել էր լեզուն, որովհետև`

ա. Լեզվի միջոցով են մարդիկ հայտնում իրենց ուրախությունը, վիշտը կամ հուզող մտքերը:

բ. Լեզվով են կատարվում բոլոր ստերը, կեղծիքները և բամբասանքները:

գ. Լեզուն ամենակարևոր օրգանն է:

դ. Լեզվի միջոցով են թագավորները անարդար հրամաններ արձակում:

4.Ինչո՞ւ Քսանթոսը Եզոպոսին ուղարկեց շուկա՝ աշխարհի ամենալավ բանը բերելու:

ա. Ցանկանում էր հետաքրքիր ընթրիք ունենալ:

բ. Ուզում էր տեսնել՝ ինչ կբերի Եզոպոսը:

գ. Ցանկանում էր ճաշկերույթ տալ՝ ի պատիվ աշակերտների:

դ. Ինքը չէր կարող գնալ:

5. Երկրորդ անգամ Քսանթոսն ի՞նչ խնդրեց բերել շուկայից:— Քսանթոնը խնդրեց Եզոպոսին, որ նա բերեր շուկայից ամնավատ բանը։

6.Տեքստից ելնելով գրիր, թե ինչո՞ւ է լեզուն աշխարհի ամենալավ բանը:-Լեզուի օգնությամբ մենք հայտնում ենք մեր ուրախությունը, վիշտը կամ հուզող մտքերը:

7. Լեզվի մասին ի՞նչ առածներ գիտես, գրի՛ր երկու առած:— Թրի կտրածը կլավանա, լեզվի կտրածը չի լավանա։

8. Որպես աշխարհի ամենավատ բան, Եզոպոսն ընտրել էր լեզուն, որովհետև`

ա. Լեզվով մարդիկ վիրավորական խոսքեր են ասում միմյանց:

բ. Լեզուն կարևոր օրգան չէ:

գ. Առանց լեզվի էլ կլինի ապրել:

դ. Լեզուն թաց և լպրծուն է:

9. Տեքստում կարմիր ներկի՛ր մեկ հարցական նախադասություն:

Ի՞նչ կա աշխարհում ավելի լավ , քան լեզուն։

10.Տեքստից դուրս գրիր  հոգնակի թվով օգտագործված գոյականները և առանձնացրու հոգակիի վերջավորությունը:

Պետություն-ներ, գիտություն-ներ, ստ-եր, կեղծիք-ներ, բամբասանք-ներ, թագավոր-ներ, հրաման-ներ։

11.Տրված նախադասության մեջ բաց է թողնված մեկ կետադրական նշան, կարդա՛ նախադասությունը և դի՛ր բաց թողնված նշանը:

Եզոպոսին կարգադրեց, որ գնա շուկա և գնի աշխարհի ամենից լավ բանը:

12.Ո՞ր բառն է շավիղ բառի հոմանիշը:

ա Հյուսել

բ. Շարել

գ. Կածան

դ. Տավիղ

13.Տրված բառերից որի՞ դիմաց է սխալ նշված կազմությունը:

ա. Ճաշ-պարզ

բ. Թագավոր-ածանցավոր

գ. Վիշտ-բարդ

դ. Գիտություն-ածանցավոր

14.Փակագծերում տրված բառերը ձևափոխելով` տեղադրի՛ր բաց թողած տեղերում:

Եզոպոսի ծննդյան և մահվան  թվականները հայտնի չեն, ենթադրվում է, որ նա ապրել է մ.թ.ա. 6-րդ դարում : (մահ, դար)

15. Համացանցից ընտրիր Եզոպոսի առակներից ևս մեկը, կարդա, գրավոր պատմիր (համառոտ):

Կար-չկար մի շուն։ Նա միշտ գետի կողքով էր անցնում՝ մեծ կտոր մսով բերանի մեջ։ Մի անգամ շունը տեսավ իր այտացոլումը գետի մեջ, բայց ավելիմեծ մսով։ Նա ուզեցավ վերցնել այդ միսը, բայց արդյունքում, նա կորցրեց իր ունեցած միսը։

Զորք-բյուր։

կեռ-ոչ-ուղղագիծ՝ գլուխը կամ ծայրը ծռած։

գլխապատառ-գլուխը պատռված՝ ճեղքված։

թախտից ելած-քնից ելած։